Bu sunumda "2003 yılında dünya pazarında ve AB’nde olan gelişmeleri" ve "2003 yılında Türkiye’de ilaç pazarı nereye geldi, nasıl gelişme gösterdi, ileriye dönük neler olabilir?.." konularında düşüncelerimi paylaşacağım.
Başlamadan önce Hedef-IMS ilişkisiyle ilgili olarak sizlerle bir anımı paylaşmak istiyorum. Hedef, Hedef Alliance olmadan; Alliance, Alliance UniChem olmadan önceki zamanlarda, Hedef-IMS birlikte çalışıyordu. 1990 yılı, IMS’in Türkiye’deki operasyonunda büyük bir değişikliğe gittiği yılların başlangıcıydı. 90 yılının Mart ayında, depolara yaptığımız ziyaretlerimiz arasında iki depo vardı: Birisi Koz, diğeri Karagümrük’teki Es. O zaman Ethem Bey’in söylediği hiç aklımdan çıkmayan birkaç sözü sizlere aktarayım:"Biz çok köklü bir geleneğin devamıyız. Bizim geleneğimiz tâ Mezopotamya’ya uzanır; biz İpek Yolu’nun tüccarlarıyız. Şimdi çok küçüğüz ama, bizi gelin 10 yıl sonra görün" demişti. Daha sonraları 94 yılının sonunda Karagümrük’te Es Ecza Deposu’nda Ethem Bey’le konuşuyoruz: "Nasıl başlayacağız?.." Hedef’in atılıma geçmeye başladığı yıllar. Ethem Bey, "Bizim pazarı tanımamız gerekiyor. Nereye nasıl yatırım yapacağız? Pazarı tanımak için IMS verilerine ihtiyacımız var. Sizden çok şey öğreneceğiz, öğrendik" dediğini hatırlıyorum. Bakın o zamandan bu yana birlikte yaşayıp gördünüz, Grubunuz nereden nereye geldi. %2’lik pazar payından bugün %40’lara erişmiş durumdasınız. Ethem Bey’in o gün söylediği şeyleri, ben bugün tersine çevirerek söylemek durumundayım: "Nasıl büyüdüğünüzü görüp, sizden yeni yeni şeyler öğrenmeye çalışıyoruz. O açıdan sizinle çalışmak, size bu sunumu yapmak, bizim için büyük mutluluk."
Dünya pazarının büyümesi devam ediyor
Öncelikle dünya pazarıyla ilgili birkaç tane slayt göstereceğim. 1999 ve 2003 yılları arasına genel olarak baktığımızda, dünya pazarının büyümesi devam ediyor. 2003 yılına ait IMS verileri, dolar bazında dünya pazarında toplam %16’lık bir büyüme olduğunu gösteriyor. Amerika bölgesine (ABD ve Kanada) baktığınızda, büyüme oranın hız kestiğini ve bir önceki dönem ile aynı olduğunu görüyorsunuz. Avrupa bölgesinde ise, %28 ile daha fazla bir büyüme söz konusu. Doların dünya çapında değer kaybetmesinin büyüme oranları üzerinde etkisi var. Ülkelerin pazar büyüklüklerine baktığımızda, ABD’nin 229,5 milyar dolarlık boyutu ile tüm dünya ilaç sektörü içinde en büyük pazar durumunda olduğunu görüyoruz. ABD, en yakın takipçisi olan Japonya’nın neredeyse 4 katı boyutunda bir pazar ve geçen yıl ki büyüme oranı %11. ABD’yi takip eden Avrupa ülkelerine baktığınızda ise, büyüme oranlarının daha yüksek olduğu görülüyor. Türkiye ise, Dünya İlaç Pazarı içinde 15. sırada yer almaktadır. Bir diğer deyişle, Türkiye İlaç Sektörü tüm dünyanın en büyük 15. pazarıdır. Geçen sene ki büyüme oranı %40. Bu rakamın içine hastane pazarı, bizim tarafımızdan tahmin edilerek dahil edilmiştir. Çin pazarı da son yıllarda oldukça ilgi çekmekte olup, gittikçe büyümektedir. Dünya’da lider 20 ülkenin büyüme oranlarına baktığımızda, geçen sene Yunanistan %44 ile 1., Türkiye’nin 2. sırada olduğu görülmektedir. Avrupa ülkeleri geçen yıl hızla büyümüştür. Bunun belli bir kısmı doların euro karşısındaki değer kaybından kaynaklanıyor...
Dünya pazarındaki lider firmalar sıralamasında, 1. sırada %10’luk pazar payıyla Pfizer var. GlaxoSmithKline ise geçen seneye oranla bir miktar pazar payı yitirerek 2. sırada yer alıyor.
Şu anda 7. ve 14. sırada yer alan Aventis ve Sanofi Synthelabo yeni gelişmelerden sonra 3. sıraya yerleşecek durumda. 1. sıradaki Pfizer’den sonra, ilk 10 firma içindeki firmaların pazar payları %3-%7 arasında değişmektedir. Lider 10 firma, toplam dünya pazarın %48’lik payına sahip durumdadır. İlk 20 firmanın Dünya Pazarından aldığı pay ise %65’lere varıyor. Bu tablo pazarın, ilerde başka birleşmelere açık olduğuna işaret ediyor.
Terapötik sınıflar
Hangi ürün, ne kadar, hangi tedavi alanlarında satılıyor? Bu resim uzun zamandan beri pek fazla değişmedi. Dünya’da satışın en fazla olduğu terapötik sınıflar sıralamasında ilk sırada %5,6’ lık pay ile kolesterol düşürücü ürünler (C10A) var. Arkasından antiülseranlar (A2B) geliyor. Bu iki terapötik klasman tüm dünya pazarının %10’unu kapsıyor.
En hızlı büyüyen ilk 25 pazara baktığımızda kan ürünleri ilgili gruplarda yoğun büyüme var. Bu büyümenin temel nedenlerinden biri, özellikle son dönemlerde biyoteknolojiyle geliştirilen ve pahalı olan ürünler. Örneğin, M01C pazarında bulunan American Home (Wyeth), Johnson&Johnson, Abbott ve Aventis’in ürünleri ile bu pazar oldukça büyük bir büyüme gösterdi. Bu ürünlerden bazılarının tedavi alanlarını genişletmeleri nedeniyle daha fazla büyümeleri söz konusu olabilir. Bunun karşısında duraklamaya yüz tutmuş pazarlara baktığınızda, yerleşmiş ürünlerin olduğu pazarları göreceksiniz. Yavaş büyüyen pazarların bir özelliği, ürünlerin patent sürelerinin bitmesinden dolayı jeneriklerinin piyasaya çıkması.
Böylece geçmiş yılların gözde terapi klasmanlarında bir geriye düşüş oluşuyor.
Dünya pazarında lider ilk 2 ürün kolestrol düşürücü ürünler: Pfizer’in Lipitor’u ve Merck’in Zocor’u... Arkasından Zyprexa (Lilly’nin) ve Norvasc (Pfizer) geliyor. Son dönemde AstraZeneca’nın Nexium adlı antiülseranı bu tedavi grubunda patent süresi içinde olmasından dolayı oldukça büyümüş durumda. Aynı firmanın antiülseran ürünü Losec’in patent süresi dolması nedeniyle satışlarında şiddetli bir düşüş var.
Jenerikler, markalı ürünlerin büyümesini geçiyor
1997 yılından itibaren piyasaya çıkan molekül sayısı giderek azalıyor. 2004 yılının ilk beş aylık dönemine baktığımızda, sadece 5 yeni molekülün piyasaya çıktığını görüyoruz. Özellikle Ar-Ge harcamalarının boyutlarının astronomik değerlere ulaşması, yeni molekül sayısında azalmanın devam edeceğine işaret ediyor.
Dünya pazarının son yıllardaki en önemli gelişmelerinden biri, jenerik ürünlerde gözlenen büyüme hızıdır. Son dönemlerde, markalı ürünlerin patent sürelerinin bitimiyle ortaya çıkan jenerik ürünlerin büyüme oranı, patentli marka ürünlerin büyüme oranlarını bile geride bırakacak düzeye geldi. Toplamda dünya pazarında büyümenin %20’si jeneriklerden, %8’i markalı orijinal ürünlerden geliyor. Dünyanın her bölgesinde jeneriklerde belli bir artış söz konusu.