Hedef Sağlık: 2005 yılıyla beraber ilaç alım rejiminde bir değişiklik oldu. İki bakanlık ve TEB arasında imzalanan protokole yol açan gelişmeleri ve amaçlarınızı aktarır mısınız?
Tuncay Teksöz: Sosyal güvenlik sisteminde çok önemli bir değişimin arifesindeyiz. Adım adım bu değişimi yaşıyoruz. İlk aşama felsefi değişimdi. Felsefi değişimden kastımız, herkese eşit sosyal güvenlik sistemi. Sosyal güvenlik sistemindeki reformun dört temel bileşeni var. Bunlardan ilki, emeklilik sistemini tekleştirmek. Herkesin aynı emeklilik sistemine tâbi olacağı bir sistemi kurmak. Bir diğeri de, sağlık alanında devletin sağladığı sağlık finansmanı güvencesini nüfusun tümüne, Türkiye’de yaşayan herkese eşit şekilde, aynı standartta sağlayabilmektir. Bunu da genel sağlık sigortası olarak adlandırıyoruz. Uzun süredir sistematik ve yoğun bir şekilde çalışmalarımızı sürdürmekteyiz. Şu an amaçladığımız noktaya gelmek üzereyiz.
Sosyal güvenlik reformunun üçüncü temel bileşeni, sosyal yardımları sosyal güvenliğin bir parçası olarak algılayıp, yine sosyal yardımlardan da vatandaşın tümünü objektif yararlandırma kriterleriyle birlikte, bir hak olarak tanımlanmış sosyal yardımları ulaşılabilir hale getirmek. Şu anda bildiğiniz gibi, sosyal yardımlarımız çok dağınık bir halde.
Dördüncü bileşen, vatandaş odaklı, vatandaşın günlük hayatını olabildiğince kolaylaştıracak, ama diğer taraftan da çok etkin çalışacak, sistemdeki kayıpları, kaçakları en aza indirecek çağdaş bir hale getirmek.
Bu dört bileşenin içinde sağlık sektörünü düşündüğümüzde temel amaç, Türkiye’deki herkese eşit ve ülkedeki bütün sağlık imkânlarının kullanılabildiği bir sistem kurmak olduğuna göre, ilaçta izlediğimiz politika da buna çok paralel.
Şu anda beş farklı sağlık finansman sistemimiz var. Bağ-Kur, Emekli Sandığı, SSK, kamu çalışanları için bir kurum ve Yeşil Kart sahipleri için de ayrı bir kurum. Her kurum kendi mensuplarının sağlık harcamasını karşılıyor.
Son üç-dört aydaki gelişmeleri izlerseniz, beşinde birden bir yeknesaklaştırma, bir ortak paydada birleştirme çabası var. Bu son protokolü de böyle algılamak lazım. Bundan sonra devletin atacağı adımları da bu perspektiften görmek gerekir. Bu yılın başından itibaren yeşil kartlı vatandaşlarımıza serbest eczanelerden ilaç alma imkânı tanındı.
Aynı şekilde geçen yıl içinde SSK’lı sigortalılarımızın diğer kamu hastanelerinden faydalanmaları sağlandı. Şimdi de SSK’lı vatandaşların serbest eczanelerden ilaç alabilmeleri için çalışıyoruz. Bu uygulama da 10 Şubat 2005’te başladı.
Devletteki sağlık finansman kurumlarını tek bir kurum olarak görüyoruz. Ortak bir politika belirliyoruz. Ortak bir indirim arayışı içindeyiz. Vatandaşlarımıza aynı kalitede, aynı standartta hizmet götürmeye çalışıyoruz. Protokolün temel amacı budur. Tabii bunun getireceği ilave maliyetler var. Aşağıda bir yerde buluşturmaktansa, yukarıda bir yerde buluşturmaya çalışıyoruz. Bu ilave maliyetleri gidermek için, sektörün ciddi özveride bulunduğu bir indirim politikamız var.
SSK reçeteleri serbest eczaneden karşılanır duruma geldikten sonra eczanelerde ciddi bir ciro artışı söz konusu olacak. Bu olumlu bir gelişme. Ancak sosyal güvenlik kurumları sözleşmelerde belirtilen tarihlere uymuyor. Eczacılarımız alacaklarını kimi zaman aylar süren gecikmelerle tahsil edebiliyor. Cironun artması şeklindeki olumlu gelişme, eczacı alacaklarının geç tahsil edilmesinin gölgesinde kalıyor. Bu durum ciddi endişeler ortaya çıkarıyor. Bu konuda ne düşünüyorsunuz?
Bu endişe konusunda eczacılarımızı anlıyoruz. Bu endişeyi giderecek önlemler geliştirmeye çalışıyoruz. Az önce tanımladığım perspektiften bakınca, aslında önlem de kendi içinde gözüküyor. Şu anda eczanelere ödemelerin gecikmesinde iki temel sebep var:
1-Faturaların kontrol sürecinde yaşadığımız aksaklıklar.
2-Ödeme kurumlarının finansman darboğazı.
Yaklaşık 1.5 senedir finansman kaynaklı ödeyememe durumu olabildiğince minimize edildi. Elimizden gelen gayreti gösteriyoruz. Özellikle SSK ve Bağ-Kur’da geçen seneki gelişmeleri eczacılarımız hatırlarsa, önceki yıllara göre son derece yüksek performanslı bir gününde ödeme eğilimi var. Fakat kontrol sürecindeki gecikmeler, hâlâ bir sorun olarak karşımızda duruyor.
Finansman sorunundan dolayı gecikmelerin riski var. Şu anda yaşamıyoruz, yaşamamaya gayret ediyoruz ama, Emekli Sandığı’nda birkaç ay önce bir aksaklık oldu. Onu da giderdik. Ama hâlâ bir risk var. O risk nedir? O risk, sosyal güvenlik kurumlarının iki temel ödemeyi yapmakla sorumlu olmalarıdır:
1-Emekli aylığı ödemeleri.
2-Sağlık giderleri ödemeleri.
Sosyal güvenlik kurumlarının, özellikle Bağ-Kur ve SSK’nın prim gelirlerini tahmin etmek oldukça güç. Bağ-Kur’daki prim gelirleri çok değişken. Prim gelirleri dönem dönem yapılan projeksiyonlara uymadığı zaman, kurumlarımız iki seçenek arasında kalıyor: Ya emekli aylıklarını ödemekte bir aksaklık olacak, ya da sağlık ödemelerinde...
Eğer bir aksaklık olacaksa, sağlık ödemeleri ikinci plana itiliyor. Bunu çözmenin yolu, bu iki kurumu ve fonlarını birbirinden ayırmak. Ve aralarındaki çapraz sübvansiyonu engellemek. Bu da sosyal güvenlik reformunun temel amaçlarından biri. Beş kurumdaki sağlık finansman sorumluluğunu, bir kuruma veriyoruz. Sağlık primlerini ayırıp, doğrudan sağlık finansman sistemine veriyoruz.
Bundan sonra yapılacak projeksiyonların başarısı, finansman darboğazından kaynaklanan ödemedeki gecikmeyi çözecek bir alan.
Diğer taraftan kontrol sistemini ileri teknolojiye dayalı, çağdaş, etkin bir yapıda oluşturmaya çalışıyoruz.
Bütün bunlar için genel sağlık sigortasının kurulmasını beklemiyoruz. Teklifleri aldık, almaya devam ediyoruz. Geçen yıl kısmi iyileşmenin sebebi bunlar.
Çalışma Bakanımız Sn. Murat Başesgioğlu ve Maliye Bakanımız Sayın Kemal Unakıtan bu konuyu defaatle gündeme getirdiler. Ödemelerin gecikmemesi için çok özel bir dikkat var şu anda.
2005 yılı içinde sonuç alabileceğinizi düşünüyor musunuz?
2005 yılı içinde sözünü ettiğim sosyal güvenlik reformuna ilişkin yasa taslaklarının yasalaşmasını bekliyoruz. 2005’in ikinci yarısında yasalaşmış sosyal güvenlik sisteminin yeni yapısına kavuşmuş olacağız. Ondan sonra bunun hayata geçirilmesi biraz zaman alacak. En geç 2006’nın başından itibaren Türkiye’nin tek bir emeklilik planı ve tek bir sağlık planı olacak. Bu iki temel finansman grubu, birbirinden ayrılmış olacak. En geç 2006’nın başından itibaren bu sistem kurulmuş olacak.
Kurum ödeme sistemlerinin iyileştirilmesi konusunda, ‘aracı finans’ kurumlarından yararlanma fikri kamuoyuna da yansıdı. Bu konudaki görüşleriniz neler?
Dönem dönem devletin serbest eczanelere yaptığı ödemelerde gecikme oluyor. Bazen bir ay, bazen iki ay. 250-300 milyon YTL’lik bir miktarda gecikme oluyor. Sektörü son derece olumsuz etkileyebiliyor. Küçük bir eczanenin cirosunu dikkate alırsak, hiç beklenmeyen bir finansman yüküyle karşı karşıya kalınıyor. Bundan eczane, eczaneden depo, depodan da firma etkileniyor. Buradaki temel sorun, belirsizlikten kaynaklanıyor. Buradaki alacağın tahsil edilmesi, doğru bir faturalama varsa %100’dür. Devlet her zaman ödüyor borcunu. Ama istenmeyen gecikmeler de oluyor. Burada nasıl bir finans kurumu düşünülüyor? Buradaki gecikme riskini üstlenebilecek, eczacıyı gecikmeden dolayı mağdur etmeyecek, o mağduriyeti kendi bünyesine alacak, bunun karşısında da küçük bir bedel tahsil edecek bir kurumdan, bir hizmetten bahsediyoruz. Bence son derece mantıklı. Ekonomide bir çok sektörde bu uygulanıyor. Bir çok sektörün aldığı kur riski bu şekilde karşılanıyor. Finans sektöründe buna yönelik kurumlar var. Future Option Factoring dediğimiz kurumların temelinde bu vardır. Finansal belirsizlikleri üstlenecek kurumlardır bunlar. Böyle bir şeyin oluşmasına biz çok sıcak bakıyoruz, destekliyoruz. Sektör kendi arasında böyle bir dayanışmaya gidebilir. Bu bizim için çok olumlu bir gelişme olur.
Bütün düzenlemelere rağmen yine gecikmeler olursa, eczacının zararı telafi edilebilecek mi?
Bana kalırsa telafi edilmelidir. Ama ölçek o kadar büyük ki. Böyle bir ihtimale karşı davranışı kestirmek zor. Böyle bir riski üstlenebilecek bir yapı kurmak daha mantıklı.
2005 yılı için eczacılara vermek istediğiniz bir mesaj var mı?
Başta eczacılara, sektörün diğer temsilcilerine, depoculara, firmalara çok teşekkür ediyorum. Sektörün tüm aktörleriyle 1 yıl boyunca görüşerek bir uzlaşmaya vardık. İşbirliği yaptık. Kamunun ilaç alımlarında önemli ölçüde bir tasarruf gerçekleştirdik. Bu kamunun vatandaşlarına daha kolay bir şekilde ilaç temin etmesi yönündeki bir çabanın sonucuydu. Aktörlerin hepsine teşekkür ediyorum. Önemli bir özveride bulundular. Kamu da ciddi bir özveride bulundu. Bütün bunların sonucunda vatandaşlarımıza çok daha iyi bir sağlık hizmeti, çok daha iyi bir ilaç hizmeti götürmek mümkün olacak.